Avusturya’da iş aramayanlar yaptırımla karşı karşıya kalıyor. Arbeitsmarktservice (AMS), geçtiğimiz yıl 162 bin 391 kez işsizlik maaşı veya geçim yardımı (Notstandshilfe) ödemesini geçici olarak durdurdu. AMS, mevcut uygulamaların daha da sertleştirilmesini istiyor.
İşsizlik maaşı Avusturya’da koşulsuz verilmiyor. AMS’ten destek alanların aktif biçimde iş araması gerekiyor. Aksi durumda yaptırım uygulanıyor. Die Presse’nin salı günü yayımladığı habere göre, 2025 yılında AMS toplam 162 bin 391 yaptırım kararı aldı. Bu sayı, 2024 ile yaklaşık aynı seviyede kaldı.
İhlallerde Büyük Farklar
Detaylara bakıldığında, yaptırımların yaklaşık yarısının daha hafif ya da biçimsel ihlallerden kaynaklandığı görülüyor. 52 bin 302 vakada, işsizlerin AMS kontrol randevularına mazeretsiz katılmaması nedeniyle yaptırım uygulandı. Ayrıca 29 bin 206 kişi, işini kendi isteğiyle bıraktığı için geçici ödeme kesintisiyle karşılaştı. Bu durumda, yeniden ödeme alınabilmesi için bir aylık bekleme süresi uygulanıyor. Kendi isteğiyle işten ayrılma vakaları, zayıf ekonomik konjonktürün etkisiyle bir önceki yıla göre yüzde 2,5 azaldı.
İş Teklifini Reddedenler
Yaptırımların diğer yarısı ise çalışma isteksizliği gerekçesiyle uygulandı. 43 bin 206 kez, mazeretsiz olarak bir kurs veya eğitime katılmayanların ödemeleri geçici olarak durduruldu. Bu yaptırım, kişinin yeniden programa katılmasıyla sona eriyor.
Daha ağır yaptırımlar ise makul bir işi reddedenlere uygulanıyor. Uygun bir iş teklifini kabul etmeyen ya da iş görüşmesinde işi almamak için bilinçli davrananlar altı haftalık ödeme kesintisi ile karşılaşıyor. Sadece “imza alıp çıkmak” amacıyla görüşmeye katılmak da bu kapsama giriyor. 2025’te 35 bin 944 kez bu yaptırım devreye alındı.
Tam Çalışma İsteksizliği Vakaları
En hassas vakalar, tam çalışma isteksizliği olarak tanımlanıyor. Bu durum, bir kişinin üst üste üç kez uygun bir işi kabul etmeyi sabote etmesi halinde ortaya çıkıyor. Sayı görece düşük olsa da, yüzde 17 artarak 1733 vakaya yükseldi. 2018’de bu sayı 521 idi. Bu durumlarda işsizlik maaşı veya geçim yardımı tamamen kesiliyor. Ancak hakkın görece kısa sürede yeniden kazanılabilmesi eleştiri konusu.
AMS: Sistem Eleştirilmeli
Viyana AMS Başkanı Winfried Göschl, bu noktada bir sorun gördüklerini belirtiyor. Göschl’e göre, bir ay çalışmak yeniden ödeme hakkı kazanmak için yeterli oluyor. “Bunu eleştirel buluyoruz” diyen Göschl, geçmişte bunun için en az altı ay çalışma gerektiğini hatırlattı. Her ne kadar 1733 vakanın, yıl içinde en az bir gün işsiz kalan yaklaşık 900 bin kişiyle kıyaslandığında düşük olduğu belirtilse de, bunların gerçek zor vakalar olduğu vurgulanıyor.
“Yaptırım Uygulamak Oldukça Zor”
Göschl, kuralların çok gevşek olmadığını, ancak uygulamanın zor olduğunu ifade ediyor. Bunun nedeni, ispat yükünün AMS’te olması. Yani işsiz kişinin değil, AMS’in çalışma isteksizliğini hukuken kanıtlaması gerekiyor. En küçük bir usul hatasında yaptırım geçersiz sayılabiliyor.
Ekonomi de Etkili
Ekonomik koşullar da tabloyu etkiliyor. 2025’te işsizlerin ve kursiyerlerin sayısı yüzde 2,4 artarak 460 bine yükseldi. Buna karşılık açık iş pozisyonları yüzde 11 azalarak 83 bin 19’a düştü. Daha az iş, daha az baskı ve iş teklifini reddetme olanağının azalması anlamına geliyor. Göschl, “İşsizlik süresi uzadıkça, yaptırım ihtimali artıyor” değerlendirmesinde bulunuyor.
Sonuç olarak, yaptırım sayısı yüksek olsa da gerçek anlamda ağır vakaların sınırlı olduğu belirtiliyor. Ancak AMS, çalışmak istemeyenlerin yeniden yardıma kolay erişimini eleştirerek bu alanda reform ihtiyacı olduğunu vurguluyor.