Avusturya’da çalışanların Yeni Kıdem Tazminatı (Abfertigung Neu) sisteminde önemli değişiklikler kabul edildi. Reformla birlikte çalışanlara, birikmiş kıdem tazminatı paralarını değerlendirmek için mevcut modele alternatif, daha yüksek getiri potansiyeline sahip ancak daha yüksek risk taşıyan yeni bir yatırım seçeneği sunulacak.
Yeni düzenlemenin 2028 yılından itibaren uygulanması planlanıyor. Buna göre işletme emeklilik fonları, mevcut klasik yatırım modelinin yanında “Vorsorge-Veranlagungsgemeinschaft (VVG)” adı verilen yeni yatırım modelini de sunmak zorunda olacak.
2028’den itibaren iki farklı yatırım seçeneği
Mevcut Yeni Kıdem Tazminatı sisteminde çalışanlar için sermaye garantisi bulunuyor. Yeni model ise daha uzun vadeli yatırım anlayışına dayanacak.
Yeni modelde, daha yüksek getiri potansiyeli bulunan yatırım araçlarına daha fazla ağırlık verilebilecek. Böylece çalışanların emeklilik dönemine kadar birikimlerini artırmaları hedefleniyor.
Ancak daha yüksek getiri ihtimali, daha yüksek yatırım riskini de beraberinde getiriyor. Çalışanlar yeni modeli tercih ettiğinde mevcut sistemdeki sermaye garantisinden vazgeçmiş olacak.
35 bin Euro’ya kadar fark oluşabilecek
Reformun parlamentoda görüşülmesi sırasında yeni modelin uzun vadede yaratabileceği fark için bir hesaplama örneği verildi.
Örnekte, 20 yaşında çalışma hayatına başlayan bir kadın çalışanın kıdem tazminatı birikimlerinin uzun yıllar boyunca değerlendirildiği varsayıldı.
Yıllık ortalama getirinin yüzde 2 yerine yaklaşık yüzde 4 seviyesinde gerçekleşmesi durumunda, emeklilik yaşına gelindiğinde yaklaşık 35.000 Euro daha fazla birikim oluşabileceği hesaplandı.
Bu farkta, uzun yıllar boyunca elde edilen getirilerin yeniden yatırıma yönlendirilmesi ve bunun oluşturduğu bileşik getiri etkisi önemli rol oynuyor.
Ancak 35.000 Euro’nun garanti edilmiş bir ödeme olmadığı özellikle vurgulanıyor. Bu rakam, belirli getiri varsayımlarına dayanan bir hesaplama örneği. Gerçek sonuçlar yatırım performansına göre daha düşük veya daha yüksek olabilir.
Daha yüksek kazanç, daha yüksek risk anlamına geliyor
Yeni Vorsorge-Veranlagungsgemeinschaft (VVG) modelinin en önemli farkı yatırım riskinin artması olacak.
Yeni modeli seçen çalışanlar, mevcut Yeni Kıdem Tazminatı sistemindeki sermaye garantisinden vazgeçmiş olacak. Bu nedenle yatırım döneminin sonunda yatırılan paranın tamamının korunacağı garanti edilmiyor.
Sermaye piyasalarının olumsuz gelişmesi halinde zarar meydana gelmesi mümkün olacak.
Bu nedenle model özellikle uzun süre yatırımda kalabilecek ve emekliliğe kadar parasını değerlendirmeyi düşünen çalışanlara yönelik tasarlanıyor.
Yeni modele geçiş ise zorunlu olmayacak. Çalışanlar isterse mevcut sermaye garantili modelde kalmaya devam edebilecek.
İşten ayrılınca para hemen alınamayabilecek
Yeni modele geçecek çalışanlar açısından önemli değişikliklerden biri de kıdem tazminatının ne zaman alınabileceği konusunda olacak.
Mevcut Yeni Kıdem Tazminatı sisteminde, yasal şartların yerine getirilmesi halinde işveren tarafından işten çıkarılma veya karşılıklı anlaşmayla iş sözleşmesinin sona ermesi gibi durumlarda birikmiş para alınabiliyor.
Ancak çalışan katkılarını yeni VVG modeline aktarırsa, genel olarak bu erken ödeme imkanından vazgeçmiş olacak.
Birikim, bunun yerine uzun vadeli emeklilik amacıyla yatırımda tutulacak.
Bununla birlikte bazı özel mağduriyet durumları için istisnalar öngörülüyor. Uzun süreli işsizlik veya ağır hastalık gibi durumlarda erken erişim imkanları gündeme gelebilecek.
Eski birikimler de yeni modele aktarılabilecek
Reform yalnızca 2028 sonrasında oluşacak yeni kıdem tazminatı birikimlerini kapsamıyor.
Daha önce Abfertigung Neu sisteminde biriktirilmiş mevcut hakların da belirli şartlar altında yeni yatırım modeline aktarılması mümkün olacak.
Böylece uzun süredir çalışan ve kıdem tazminatı hesabında birikmiş parası bulunan kişiler de yeni yatırım seçeneğinden yararlanabilecek.
Ancak yeni modele geçişin sonucu; yatırımın ne kadar süre devam edeceğine, gerçekleşecek getiriye ve çalışanın üstlenmek istediği yatırım riskine bağlı olacak.
Kıdem tazminatı emeklilik fonuna da aktarılabilecek
Düzenlemeyle gelecekte çalışanlara, elde edilmiş kıdem tazminatı haklarını ücretsiz olarak bir emeklilik fonuna aktarma imkanı da sağlanacak.
Böylece kıdem tazminatı birikimlerinin yalnızca işten ayrılma durumunda alınan bir ödeme olarak değil, aynı zamanda ek emeklilik güvencesi olarak değerlendirilmesi amaçlanıyor.
Eski hesaplar birleştirilecek, fon masrafları düşürülecek
Reform kapsamında başka değişiklikler de bulunuyor.
Farklı işletme emeklilik fonlarında bulunan ve artık yeni katkı yapılmayan eski hesapların gelecekte otomatik olarak birleştirilmesi planlanıyor.
Ayrıca işletme emeklilik fonlarının uygulayabileceği azami varlık yönetim giderleri yüzde 0,8’den yüzde 0,6’ya indirilecek.
Çalışanlar için iki model arasında seçim yapılacak
2028’den itibaren çalışanlar temel olarak iki farklı seçenek arasında karar verebilecek:
- Mevcut model: Sermaye garantisi bulunan, daha düşük riskli yatırım modeli.
- Yeni VVG modeli: Daha yüksek getiri potansiyeli bulunan ancak sermaye garantisi olmayan ve daha yüksek yatırım riski taşıyan uzun vadeli model.
Parlamentoda verilen hesaplama örneğindeki 35.000 Euro’luk fark, daha yüksek ortalama getirinin onlarca yıl boyunca bileşik şekilde birikmesi halinde oluşabilecek farkı gösteriyor. Ancak bu rakam garanti edilmiş bir kazanç değil. Daha yüksek birikim ihtimali, daha yüksek yatırım riski ve paranın erken çekilememesi karşılığında ortaya çıkıyor.