Almanya’da Bürgergeld alanlara yönelik baskı artıyor. Federal Meclis (Bundestag), yeni temel gelir (Grundsicherung) sistemi üzerinde çalışıyor. Federal hükümet, mevcut Bürgergeld’e kıyasla reformla birlikte bağlayıcılığı artırmayı hedefliyor. Bu kapsamda, yardım alanların jobcenter randevularına katılması ve iş tekliflerini kabul etmesi konusunda daha sıkı kurallar getirilecek. Bu yükümlülükler, mesleki eğitim ve uzun vadeli nitelik kazandırma imkânları olsa bile geçerli olacak.
Yeni sistemde işsizlerin yeniden istihdamında “aracılık önceliği” (Vermittlungsvorrang) geri geliyor. Yani eğitimden ziyade hızlı işe yerleştirme esas alınacak. İkinci büyük değişiklik ise yaptırımların uygulanma süreci. Hristiyan Birlik partileri ve SPD (SPD), iş birliği planını güçlendirirken jobcenter’lara, yardımların azaltılmasından tamamen kesilmesine kadar giden net tırmanma (eskalasyon) aşamaları tanıyor.
Merz hükümeti yaptırımları sertleştiriyor
Randevuya gitmeyenler için kademeli ceza planı
Bürgergeld sisteminde jobcenter’ların verdiği cezaların büyük bölümü kaçırılan randevular nedeniyle uygulanıyor. Eylül 2025’e kadar olan son 12 aylık dönemde jobcenter’lar 438.943 kez yardım kesintisi yaptı; bunun %86’sı (375.615) randevuya gitmemeden kaynaklandı. Mevcut uygulamada bu durumda yardım bir ay için %10 azaltılabiliyordu.
Şansölye Friedrich Merz (CDU) liderliğindeki hükümet, yeni temel gelir sisteminde jobcenter’lara daha güçlü araçlar vermeyi planlıyor. Taslağa göre “randevuya gitmeyenler” için yeniden davetten yardımın tamamen kesilmesine kadar uzanan açık bir tırmanma planı getiriliyor. Aşamalar şöyle:
-
İlk randevu kaçırma: Jobcenter, hastalık gibi haklı bir neden olup olmadığını dinleme (anhörung) ile inceler. Haklı neden yoksa ilk etapta ceza yok, hızlıca yeni randevu verilir.
-
İkinci kez: Yine dinleme yapılır ve bir ay boyunca %30 kesinti uygulanır.
-
Üçüncü kez (üst üste): Dinleme yüz yüze yapılır. Haklı neden yoksa temel geçim tutarı tamamen kesilir; kira ve ısınma giderleri etkilenmez.
-
Kesintiden sonra 30 gün: Kişi bu süre içinde jobcenter’a başvurursa, ödemeler geriye dönük yapılır; ancak %30 eksik ödenir.
-
Başvuru olmazsa: “Ulaşılamazlık” tespit edilir ve tam yardım kesintisi uygulanır. Yeniden yardım almak için yeni başvuru gerekir.
Not: Arada bir randevuya gidilirse, toplamda üçüncü kaçırmada tam kesinti uygulanmaz; yine %30 kesinti yapılır.
Kaçırılan randevularda net yol haritası
Bu plan yasalaşırsa, hükümet “ulaşılamazlık” tespitinde hukuki netlik sağlamış olacak. Halihazırda da jobcenter’lar, randevuya gidilmediğinde ulaşılamazlık gerekçesiyle ödemeleri durdurabiliyor. Berlin jobcenter’ları, 2025 sonbaharında bu uygulamanın tekrarlanan bildirim ihlalleri ve postanın geri dönmesi gibi durumlarda kullanıldığını açıklamıştı.
İşe yerleştirme randevuları; danışmanlık ve potansiyel analizi içeriyor. Ardından iş arayanla birlikte iş birliği planı hazırlanıyor ve iş teklifleri sunuluyor. Başvuru yapılmazsa, jobcenter haklı neden olup olmadığını inceliyor; ihlal varsa %30 yaptırım uygulanıyor.
İş teklifini reddedenler için daha ağır sonuçlar
Kişi görüşmeye gider, somut bir iş teklifi alır ve bunu haklı neden olmadan reddederse, jobcenter iki ay boyunca temel geçim tutarını kesebiliyor. Taslağa göre bunun için işin hemen ve fiilen mümkün olması ve bilinçli olarak reddedilmesi şart. Bir ay sonra teklif hâlâ geçerliyse kesinti ikinci ay da sürüyor; teklif ortadan kalkarsa kesinti kaldırılıyor.
Hükümet, bu düzenlemeyle “işi reddedenlere” ilişkin mevcut kuralı daha etkili ve uygulanabilir hâle getirmeyi amaçlıyor. Mart 2024’ten beri, bir yıl içinde ihlal nedeniyle yaptırım alan ve sonra iş teklifini reddedenlere iki aylık tam kesinti uygulanabiliyor.
İş reddi çok nadir
Buna rağmen işi tamamen reddedenlerin sayısı çok düşük. İşgücü Piyasası ve Meslek Araştırmaları Enstitüsü’ne (Institut für Arbeitsmarkt- und Berufsforschung) göre bu ağır yaptırımlar iki haneli, düşük sayılarda kaldı. Bunun nedeni, tam yaptırımlar için yüksek eşikler; bu eşikler 2019’da Anayasa Mahkemesi tarafından belirlenmişti.
Ekim 2024–Eylül 2025 arasında reddedilen iş teklifleri nedeniyle yaklaşık 29.000 kesinti uygulandı; kaç kişinin birden fazla kez yaptırım aldığı net değil. Yeni düzenlemede ise, sayıları az olsa bile, ilgili kişilerin tam kesintiyle karşılaşması mümkün. (Kaynaklar: Federal Hükümet yasa taslağı; Federal İş Ajansı – Bundesagentur für Arbeit)
